POIiŚ

Program Infrastruktura i Środowisko

Aktualności

Lubawa – Kościół św. Anny – Ołtarz Matki Bożej Lipskiej – etap IV

Na podstawie przeprowadzonych w trakcie dotychczasowych prac badań konserwatorskich przygotowano projekt ołtarza eliminujący znaczące zmiany jego formy dokonane w XX w. Postanowiono bazując na materiałach archiwalnych oraz analogiach przywrócić ołtarzowi formę  jak najbardziej zbliżoną do pierwotnej.

Oczyszczono podstawę ołtarza z wtórnych złoceń i polichromii. Usunięto wtórne nawarstwienia z aplikacji i  wykonano uzupełnienia snycerskie w drewnie lipowym.

Powierzchnię drewna płyciny tła  przeklejono klejem skórnym i położono w 6 warstwach zaprawę kredowo-klejową . Powierzchnię gruntów wygładzono. Pod złocenia położono czerwony pulment naturalny w sześciu warstwach.

Na ramie wykonano złocenia (złotem w płatkach)  i srebrzenia (srebrem w proszku) na czerwonym pulmencie. Na kwiatach i liściach girland ramy, a także na kamieniach korony zwieńczenia wykonano barwne laserunki zgodnie z pierwotnym opracowaniem. W partiach polichromii wykonano retusz i rekonstrukcję warstwy malarskiej, a następnie powierzchnię zabezpieczono damarowym werniksem końcowym.

Lubawa – Kościół św. Anny – Prospekt organowy – II etap

W ramach kolejnego etapu prac opracowano metodę usuwania przemalowań i oczyszczono całą powierzchnię prospektu. Wierzchnie warstwy przemalowań usunięto żelem do zdejmowania powłok olejnych V33. Partie złocone i srebrzone doczyszczono z brązowej farby mieszanką rozpuszczalników. Część kitów oraz pozostałości po klejach doczyszczono mechanicznie skalpelem. Dużym odkryciem było odnalezienie po obydwu stronach prospektu śladów po oryginalnych zawiasach, przytrzymujących prawdopodobnie zamykane skrzydła, obecnie niezachowane.

Nowe Miasto Lubawskie – Prospekt i empora organowa – II etap prac

Po rozpoznaniu stanu zachowania oraz rodzaju i liczby nawarstwień zdecydowano o usunięciu przemalowań z początku XX w. i złoceń wykonanych szlagmetalem. Wykonano próby, aby ustalić najbardziej optymalną metodę usuwania zabrudzeń i przemalowań. W pierwszej kolejności oczyszczono zdemontowane elementy. W trakcie prac rozpoznano, że część dekoracji zostało dorobione na początku XX wieku. Po oczyszczeniu większość elementów musiała zostać poddana impregnacji wzmacniającej osłabioną strukturę drewna. Kolejno wykonano naprawy stolarskie: sklejenia pęknięć i ustabilizowanie łączeń. Ubytki formy zdecydowano się uzupełnić flekami z drewna lipowego. Uzupełniono brakujące listwy i gzymsy w zdemontowanych płycinach z empory.

W przypadku trzech rzeźb ze zwieńczenia prospektu uzupełniono również ubytki zaprawy i wykonano retusz oraz rekonstrukcję złoceń i polichromii. Powierzchnię rzeźb zabezpieczono.

Lubawa – Kościół św. Anny – Ołtarz Matki Bożej Lipskiej – etap III

Zdemontowano pozostałe elementy ołtarza: obraz zasuwowy, wota, płycinę z chmurami z tła ołtarza, cokół z tabernakulum oraz płycinę z mensy i przewieziono do pracowni. Wykonano odkrywki na tych elementach, uzupełniając informacje dotyczące rozpoznania obiektu oraz próby usuwania warstw wtórnych.

OBRAZ

Na obrazie zasuwowym usunięto warstwy pociemniałych werniksów oraz przemalowań, ukazując pierwotne opracowanie malarskie. W obserwacji w podczerwieni uczytelniła się inskrypcja podająca informację o datowaniu i autorze obrazu oraz o XX wiecznej konserwacji.

PODSTAWA OŁATARZA

Na cokole z tabernakulum i na ramie mensy w odkrywkach natrafiono na najstarsze opracowanie złoceń. Oba te elementy były pierwotnie srebrzone na pulmencie. Płycina mensy jest wtórna i pochodzi z ostatniej konserwacji.  Z podstawy zostały zdemontowane aplikacje i oczyszczono całą skrzynię z wierzchnich warstw malarskich. Ponieważ najstarsze opracowanie zachowało się tylko w jednym fragmencie zdecydowano się pozostawić, wykazującą dobrą adhezję i kohezję, wtórną zaprawę.

PŁYCINA TŁA

Tło ołtarza oczyszczono z zabrudzeń, a następnie usunięto wtórne złocenia. Powierzchnia tła została pozbawiona pierwotnych warstw w trakcie poprzednich konserwacji. Zachowały się one śladowo w zagłębieniach formy. Usunięto źle zachowane wtórne warstwy, położone zbyt grubo i zacierające formę rzeźbiarską. Po oczyszczeniu przeprowadzono zabieg impregnacji drewna. Uzupełniono ubytki formy snycerskiej flekami lipowymi i opracowano w nich formę rzeźbiarską.

WOTA

Zdemontowane wota skatalogowano i wykonano opisy stanu zachowania. Następnie przystąpiono do wykonania prób oczyszczania z zabrudzeń oraz produktów korozji.

RAMA

Przeprowadzono impregnację całej ramy ołtarza. Wykonano naprawy stolarskie (wstawienie fleków w miejsca pęknięć drewna i łączeń poszczególnych elementów) i snycerskie aplikacji (liście) oraz ramy. Wykonano rekonstrukcje brakujących elementów: skrzydła aniołów, palce dłoni anioła, liście, kwiatki.

W obrębie zwieńczenia oraz aplikacji i części girland wykonano uzupełnienia ubytków zaprawy po uprzednim zaizolowaniu drewna klejem skórnym. Powierzchnie kitów i zapraw odpowiednio opracowano.

Boleszyn ołtarz Ukrzyżowania

Zakończenie prac konserwatorskich przy ołtarzu bocznym Ukrzyżowania z kościoła parafialnego w Boleszynie

W Wielki Tydzień do kościoła św. Mikołaja Biskupa w Boleszynie powrócił po zakończonej konserwacji i restauracji ołtarz boczny Ukrzyżowania. Ołtarz pochodzi z 1746 roku (o czym świadczy data ze zwieńczenia). Prace przywróciły pierwsze opracowanie ołtarza – usunięto grube warstwy przemalowań, odsłonięto oryginalnie zachowane srebrzenia (uzupełniono ich ubytki w trakcie prac). Zrekonstruowano również zachowaną szczątkowo dekorację malarską w formie prostej malowanej marmoryzacji. Obraz św. Mikołaja ze zwieńczenia, dopasowany wtórnie do ołtarza Ukrzyżowania powróci na swoje oryginalne miejsce w ołtarzu św. Walentego. W jego dotychczasowym miejscu zostanie umieszczona malowana kopia obrazu „Złożenie do grobu”. Prace trwały od września 2017 roku do końca marca 2018.

 

Nowe Miasto Lubawskie – Prospekt i empora organowa – I etap prac

Manierystyczny prospekt organowy tworzący całość z balkonem chóru muzycznego zaliczany jest do najcenniejszych w swojej kategorii obiektów w Polsce. Pochodzi on z początku XVII wieku.  Przed przystąpieniem do prac ustawiono rusztowanie, które umożliwiło wykonanie szczegółowej dokumentacji fotograficznej i opisowej stanu zachowania. W trakcie oględzin obiektu odczytano  inskrypcję wykonaną na płycinie z boku empory, pochodzącą z 1634 roku i traktującą o fundacji polichromii na prospekcie.  Autorstwo projektu prospektu można przypisać Christianowi Neumannowi, organmistrzowi działającemu w tym czasie  w Nowym Mieście.

Przeprowadzono analizę historyczno sztuczną  w wyniku, której rozpoznano sportretowane na emporze osoby.

Przed przystąpieniem do prac konserwatorskich stan zachowania drewna prospektu wskazywał na aktywność drewnojadów. Dlatego pierwszym krokiem było  szczelne opakowanie folią gazoszczelną obiektu – stworzenie komory in situ  i przeprowadzenie zabiegu dezynfecji i dezynsekcji z użyciem azotu. Po osiągnięciu wymaganego stężenia w komorze obiekt pozostawiono szczelnie zamknięty na czas 21 dni.

Następnie zdemontowano rzeźby oraz aplikacje i przewieziono do pracowni konserwatorskiej. Zarówno na architekturze prospektu jak na zdemontowanych elementach wykonano odkrywki oraz pobrano próbki w celu rozpoznania techniki wykonania najstarszych warstw. Ustalono występowanie dwóch warstw chronologicznych, przy czym starsze opracowanie jest spójne z inskrypcją z 1634 roku i zostało uznane za pierwotne.

Badania archeologiczne w Boleszynie

Badania archeologiczne przy posadzce kościoła w Boleszynie

W trakcie prowadzenia prac konserwatorskich przy ołtarzu bocznym Ukrzyżowania z kościoła św. Mikołaja Biskupa w Boleszynie niezbędne okazały się badania archeologiczne przed ołtarzem. Zapadająca się posadzka świadczyła o znajdowaniu się w tym miejscu pochówków. W trakcie wykonanych prac archeologicznych prowadzonych przez dr Arkadiusza Koperkiewicza odkryto aż trzy poziomy pochówków pod posadzką kościoła. Drewniane trumny układano na przemian, w trzech poziomach, najprawdopodobniej jeszcze od XV / XVI wieku. Na miejscu obecnego kościoła, z pierwszej połowy XVIII wieku stał kościół wcześniejszy. Pierwsze wzmianki o parafii w Boleszynie pochodzą jeszcze z XV wieku. Od czasu wykonania w XIX wieku posadzki ceramicznej w kościele nie pochowano już więcej nikogo. Nie odnaleziono niestety tabliczek, nie udało się na obecnym etapie ustalić dokładnych dat. Po wykonaniu dokumentacji  wykop zasypano uzupełniając brakujący grunt i ponownie ułożono XIX w. zabytkowe płytki posadzkowe.

Lubawa – Kościół św. Anny – Prospekt organowy – I etap

Drewniany, polichromowany i złocony prospekt pochodzi z I poł. XVII wieku.

W trakcie pierwszego etapu prac przy prospekcie organowym wykonano szereg zdjęć wysokiej rozdzielczości, dokumentujących szczegółowo stan zachowania obiektu i zakres zniszczeń. Zdjęcia powtarzano dokumentując kolejne etapy prac. Po ustawieniu rusztowania, zdemontowano z konstrukcji prospektu wszystkie drobne elementy tj, złocone aplikacje, uszaki i rzeźby oraz tralki znajdujące się na balustradzie. Wszystkie elementy oraz konstrukcja zostały gruntownie odkurzone z nagromadzonego kurzu.

W czasie pierwszego etapu prac ważnym celem było rozpoznanie najstarszej, oryginalnej kolorystyki zarówno na prospekcie, rzeźbach oraz aplikacjach, dlatego na początku wykonano szereg odkrywek schodkowych, w warstwach przemalowań. Odkrywki ujawniły najstarsze opracowanie malarskie w formie dosyć uproszczonej marmoryzacji w odcieniach czerwieni z szarobiałymi i czerwonymi żyłkami oraz malowane na górnych gzymsach girlandy kwiatowe. Na aplikacjach i gzymsach rzeźbionych odkryto warstwy żółtego metalu – złota w płatkach oraz śladowe ilości srebra.

Podjęto wówczas decyzję o całkowitym usunięciu wszystkich przemalowań, wtórnych warstw metali wraz z kitami.

Na bocznych drzwiczkach do instrumentu rozpoznano liczne ryte historyczne napisy, m.in. pochodzący z 1670 roku. Z boku instrumentu natrafiono na inskrypcję z czasów ostatniego przemalowania w 1981 roku.

Skontaktuj się z nami mailowo

Dostosuj rozmiar czcionki
Ustawienia kontrastu